Średnia ważona poradnik

W 2009 r. MEN zezwoliło szkołom na prowadzenie dokumentacji przy pomocy dzienników elektronicznych, które pojawiły się w szkołach już dwa lata wcześniej, zdobywając sobie wielu zwolenników szczególnie wśród wychowawców. Mieli oni “pod ręką” w pracy i w domu dane dotyczące uczniów, mogli więc prowadzić rozmowy telefoniczne z rodzicami pytającymi o frekwencję i bieżące oceny dzieci. Z kolei od kilku lat (2017 r.?) wiodące dzienniki elektroniczne mają swoje aplikacje na androida (do smartfonów). Pozwala to obserwować postępy w nauce ucznia i zachowanie na bieżąco przez ucznia, nauczycieli, wychowawcę oraz rodziców.

Oceny w arkuszu kalkulacyjnym

W odniesieniu do oceniania dziennik elektroniczny spełnia funkcję arkusza kalkulacyjnego, w którym szkoła (rada pedagogiczna), może ustawić dwa parametry podpowiadające, jaką ocenę klasyfikacyjną należałoby wystawić uczniowi. Pierwszy z nich to parametr wyliczający średnią arytmetyczną, którą stosuje się od początków szkolnictwa, a także drugi o nazwie średnia ważona zliczający zdobyte oceny ucznia oznaczone odpowiednią rangą nazywaną tutaj: wagą.

Średnia ważona to sposób wyliczania bardziej sprawiedliwy i transparentny wówczas, gdy nauczyciel prowadzący zajęcia nagle zachoruje i jego zastępca ma za zadanie wystawić uczniowi ocenę klasyfikacji półrocznej, rocznej lub też ocenę końcową podsumowującą kilkuletnią pracę w danym typie szkoły na określonym poziomie edukacji: szkoła podstawowa lub średnia.

Warunkiem, aby średnia ważona zadziałała obiektywnie i wspomagała system oceniania, jest dopasowanie wag do form sprawdzania osiągnięć ucznia oraz do częstotliwości ich zastosowania. Przyjmując średnią ważoną przy klasyfikacji, musimy mieć świadomość, iż ocenianie nie może być spontaniczne, ale jest procesem zaplanowanym i przemyślanym jak… program nauczania?

Posiłkowanie się średnią ważoną przy wystawianiu ocen przez nauczyciela uwzględnia wagę – zróżnicowanie wysiłku włożonego  przez ucznia zależnie od formy sprawdzania jego osiągnięć. Dla przykładu kartkówka zawiera materiał z ostatniej lekcji, sprawdzian wymaga znajomości materiału z kilku tygodni lub nawet miesięcy. Zatem sprawdzian osiągnięć ucznia ma wyższą wagę od kartkówki, co wydaje się logiczne a czego nie uwzględnia wyliczana średnia arytmetyczna lub ocenianie intuicyjne stosowane przez nauczycieli od wieków.

Jakkolwiek waga oceny ma robić wrażenie na uczniu i eksponować różnicę między wkładanym wysiłkiem w pracę na zajęciach i w domu, różnica między kartkówką a sprawdzianem nie może być “kosmiczna”. Waga bowiem nie może pełnić funkcji straszaka lub sztucznej dyscypliny – “bata na krnąbrnych i leniwych uczniów”.

Używanie przez szkołę dziennika elektronicznego sprzyja wprowadzeniu średniej ważonej jako realnej podpowiedzi dla nauczyciela klasyfikującego dorobek osiągnięć ucznia. Zanim jednak stanie się ono możliwe, należy opracować skalę wag dla konkretnych ocen i przedmiotów szkolnych.

Zasady tworzenia skali wag

Skala ocen a skala wag ocen

W polskiej szkole obowiązuje zasada oceniania wg sześciostopniowej skali ocen: 1-6 (od roku 1999). Nie oznacza to, iż uczeń obowiązkowo zobaczy wszystkie te oceny w swojej rubryce. Może wszak zbierać same piątki i nigdy nie “obniżyć lotów”, więc nie “pozna smaku” niższych ocen. To nie oznacza, że można zapisać w statucie: “W szkole nie wstawiamy do dziennika innych ocen niż piątki”, choć z pewnością nabór do takiej placówki byłby wyższy o 200-500% niż w innych szkołach. Zupełnie inaczej jest ze średnią ważoną.

Przykład z życia o samochodach jako wstęp

Aby lepiej wyjaśnić zasady tworzenia wag ocen, rozważmy przykład z życia. Otóż państwo Kowalscy kupili dwa samochody, aby móc dojeżdżać do pracy w różnych porach dnia i w inne miejsca. Ile garaży potrzebują, aby pojazdy nie zamarzały pod domem w ziemie? Dwóch, dziesięciu, piętnastu a może dwudziestu dwóch? Jakby jest oczywiste, że skoro Kowalscy mają dwa samochody, to potrzebują dwóch garaży? Jaki to ma związek z wagami ocen?

Jeśli nauczyciel stawia w półroczu tylko trzy oceny np. z kartkówki, z odpowiedzi ustnej i sprawdzianu, to ile wag potrzebuje, aby sprawiedliwie ocenić osiągnięcia ucznia: dwie, trzy, dziesięć czy dwadzieścia dwie? Jakkolwiek logika wskazuje paralelizm do sytuacji samochodów Kowalskich, to jednak studiując dostępne w sieci statuty szkół, szybko zorientujemy się, że coś jest nie tak. W wielu szkołach istnieje bowiem wielekroć więcej wag niż ocen stawianych w półroczu przez większość nauczycieli, ba, różnice pomiędzy wagą oceny za kartkówkę a za sprawdzian wahają się od siedmiu do nawet piętnastu w skali wag (sic!). Czy takie zapisy są zgodne z prawem, pedagogiką i etyką?

Jeśli nauczyciel przekaże informację, że w ciągu całego cyklu nauczania uczeń będzie oceniany z użyciem średniej ważonej w skali np. 1-6, to uczeń zrozumie, że w każdym półroczu zdobędzie co najmniej sześć ocen i każdą z inną wagą. Tak działają właśnie wagi.

Gdy na koniec półrocza okaże się, iż owszem, nauczyciel wstawił uczniowi sześć ocen, ale użył tylko dwóch z 6 wag, czyli zastosował dwie formy sprawdzania osiągnięć a nie sześć, uczeń będzie miał prawo do podważenia oceny klasyfikacyjnej jako niezgodnej z prawem, ponieważ:

  1. Wagi ocen są ściśle związane z zaplanowanymi i przemyślanymi formami sprawdzania osiągnięć ucznia. Z kolei formy te wynikają z charakteru przedmiotu i wymagań stawianych przez program nauczania. Zatem skala wag powinna być ustalana zależnie od przedmiotu.
  2. Nauczyciel(e) planując formy i skalę wag przedstawia(ją) uczniom tzw. wymagania do spełnienia na początku roku szkolnego i całego cyklu nauczania przedmiotu – wymóg prawny zawarty w ustawie i rozporządzeniach MEN. To umowa, której nie może podważać, porzucać lub stosować wybiórczo, w przeciwnym razie łamie ustalone przez szkołę (radę pedagogiczną i MEN) zasady i prawo, gdyż ocenianie jest elementem statutu, podstawy prawnej funkcjonowania szkoły, a określanej mianem wewnątrzszkolnego systemu oceniania, pod którym się podpisał.

Jeżeli szkoła przyjmie do statutu zapis, w którym różnice pomiędzy wagami ocen będą “podcinały uczniom skrzydła” zamiast ich motywować i nagradzać, a nauczyciel będzie oceniał uczniów na podstawie dwóch ocen – dwóch skrajnych wag, pomiędzy którymi występuje “kosmiczna różnica”, szkoła będzie działała niezgodnie z prawem. Mówi ono bowiem, że nauczyciel musi wyjaśnić wymagania – a skoro nie stosuje np. 10 wag a tylko trzy, obecność w systemie pozostałych wag jest nieuzasadniona. Chyba że, ktoś powie, z pozostałych  wag korzystają inni nauczyciele? Nie może tak być, gdyż formy sprawdzania osiągnięć i wagi są cechą wymagań każdego przedmiotu z osobna. Powinny one w związku z tym być zapisywane w Przedmiotowych Zasadach Oceniania każdego przedmiotu a nie w statucie.

Zasada 1. Nie ma martwych wag.

Planowanie skali wag zależy od ilości godzin zajęć danego przedmiotu w tygodniu, gdzie przy jednej godzinie uczeń otrzymuje co najmniej a często najwyżej trzy oceny w półroczu. Oznacza to, iż nauczyciele takich “jednogodzinnych przedmiotów” powinni przy planowaniu swoich form i wag ocen myśleć o skali wag: 1-3, przy czym ta najwyższa waga będzie przypisana do najtrudniejszej z form sprawdzania osiągnięć ucznia, jaką stosuje nauczyciel. Jeśli w takim przypadku zapisze w Przedmiotowych Zasadach Oceniania skalę 1-5, 1-10, nie uniknie “martwych wag”. Każda z wag jest przypisana do jednej lub wielu form sprawdzania osiągnięć ucznia, jeśli którejś/którychś nauczyciel nie stosuje, nie powinno jej/ich być w zestawie w PZO i tym samym nie powinno tam być pustych wag. To jakby logiczne, ale nie dla wszystkich: w internecie roi się od statutów szkolnych i PZO z martwymi wagami “robiącymi za straszaki”, “podcinając uczniom skrzydła”.

Ustawa z 1991 roku nakłada na nauczyciela obowiązek poinformowania ucznia o wymaganiach nie tylko co do oceny i jej przedziałów typu: tyle punktów lub procentów poprawnych odpowiedzi na sprawdzianie oznacza ocenę dobrą lub tyle trzeba napisać na ocenę dostateczną, ale też co do jej wagi będącej cechą oceny.

Skoro decydujemy się na wprowadzenie średniej ważonej, musimy pamiętać, że podobnie jak forma sprawdzania osiągnięć ucznia oraz wymagania w rozumieniu przedziałów punktowych czy procentowych tak i waga oceny wymaga wyjaśnień: poinformowania ucznia.

Przypisując wagę konkretnej formie sprawdzania osiągnięć ucznia, naznaczmy ją ową cechą właśnie: stopniem wysiłku włożonej pracy. Nie można więc poinformować ucznia o martwych wagach bez przydzielonych form sprawdzania osiągnięć i w związku z tym o wymaganiach, gdyż nauczyciel ich nie ustalił, tylko je pominął. Zgodnie z tym tokiem myślenia:

nie można wyjaśnić uczniom wymagań, jakie mają spełniać, aby uzyskać martwą wagę, do której nie przypisano form sprawdzania albo nauczyciel “pobrał ją” z bazy form i wag napisanej dla całej szkoły.

Tabela 0. Źle sformułowana skala wag

LP. Forma sprawdzania osiągnięć ucznia Waga oceny
1 Sprawdzian 10
2 Odpowiedź ustna 2
3 Kartkówka 1

Tak więc niezgodne z prawem będzie zastosowanie wag np.: 1-2-10 – odpowiednio do form sprawdzania osiągnięć ucznia typu: kartkówka, odpowiedź ustna i sprawdzian. Na miejscu dziesiątki powinna być trójka.

System oceniania w polskiej szkole jest tak skonstruowany, że nauczyciel niestety* jest traktowany jako byt nieomylny** i niezależny, nawet dyrektor czy kurator nie mogą nic z tym zrobić. Jakkolwiek jest to ewidentne łamanie prawa oświatowego i w tym sensie można wystąpić do kuratora ze skargą na dyrektora, który usankcjonował w szkole bezprawie i powinien taką ocenę anulować.

*Dlaczego “niestety”? Dlatego, że pracownik nawet z najlepszymi kwalifikacjami ma prawo się pomylić, mieć słabszy dzień, o czymś zapomnieć. Skrzywdzenie w taki sposób ucznia jest niehumanitarne, niepedagogiczne i obniża prestiż całej grupy zawodowej nauczycieli.

**Nieomylny – nikt nie jest nieomylny, każdy ma prawo popełniać błędy, ale wiążą się one z karą. Prawo przewiduje, że uczeń może odwołać się od oceny nauczyciela i… napisać sprawdzian. Pytania do owego sprawdzianu ułoży ten sam nauczyciel, który pomylił się, oceniając ucznia, ale wyraźnie nie chce się do pomyłki przyznać lub zrobił to z rozmysłem, złośliwie, bo takiego działania też nie można wykluczyć. I oto ofiara pomyłki musi udowodnić, że nauczyciel niesłusznie lub niezgodnie z prawem (z umową o np. średniej ważonej) obniżył jej ocenę o dwa stopnie.

Podobne sytuacje niezgodne z prawem mają miejsce wszędzie tam, gdzie szkoły, rady pedagogiczne, czyli ludzie, idąc za głosem mody (i wygody), bezkrytycznie przyjmują skale wag, kopiując je z innych statutów szkół dostępnych na stronach www.

Skala wag nie jest biblioteką, z której nauczyciel wybiera sobie wyglądającą interesująco wagę i formę sprawdzania wiedzy ucznia, pomijając pozostałe. Zdarza się często, i o wiele za często, że rodzic widzi cztery oceny w semestrze u swojego dziecka: dwie z wagą 1 (kartkówki), jedną z wagą 4 (z odpowiedzi ustnej) i dwie z wagą 10 (ze sprawdzianów); albo też cztery oceny i wszystkie z wagą 2 (za pracę w grupach). Przyjęcie więc średniej ważonej dla szkoły nie jest takie proste, ale wymaga wysiłku, przemyśleń i planowania.

Zasada 2. Każdy przedmiot powinien mieć odrębną skalę wag

Stosowanie form sprawdzania osiągnięć ucznia implikuje przedmiotowość skali wag służącej do obliczania średniej ważonej. Oznacza to, iż nie można, jest niezgodne z prawem, aby szkoła umieściła w statucie zapis sygnalizujący stosowanie średniej ważonej bez podania form sprawdzania osiągnięć ucznia z każdego przedmiotu. Zatem łatwiej jest wprowadzić do statutu szkoły zapis typu: „Ocenianie w szkole odbywa się w oparciu o wyliczanie średniej ważonej ocen ucznia. Szczegółowe informacje zawierają Przedmiotowe Zasady Oceniania dostępne do wglądu na stronie www szkoły, w bibliotece i nauczyciela”.

Ustawa z dnia 1991 r. nakazuje nauczycielowi poinformowanie uczniów o wymaganiach przedmiotowych z uwzględnieniem ocen i wag. Zatem niezgodne z prawem jest jednozdaniowe informowanie uczniów o tym, że w szkole istnieje średnia ważona ze skalą wag np. 1-8. Tak krótka informacja wprowadza chaos i jest niezgodna z prawem. Podobnie informacja tabelaryczna z pustymi wierszami, kolumnami czy komórkami, pomijająca wybrane wagi, formy sprawdzania osiągnięć itp.

Każdej wadze towarzyszy konkretna forma lub formy sprawdzania osiągnięć ucznia ze wszystkich przedmiotów w danej szkole. Są one różne i trudne do czytelnego dla uczniów ujęcia w jednej tabeli, jeśli jest tych przedmiotów kilkadziesiąt (np. w technikach). Dlatego najlepiej jest to zrobić osobno dla każdego z przedmiotów.

Zasada 3. Waga oceny pełni funkcję nagradzającą wysiłek ucznia i nie może działać jako straszak

Jeśli nauczyciel prowadzący godzinne zajęcia w szkole średniej typu: fizyka, informatyka, chemia czy biologia, stawia zwykle do trzech ocen w półroczu, właściwą skalą wag dla niego będzie 1-3 i nie ma możliwości, aby waga 3 została zmieniona na wartość 8 czy 10. Jeśli zgodnie z tabelą 0. uczeń osiągnie dwie oceny bardzo dobre z wagami 1 i 2, a następnie otrzyma ocenę z wagą 10 i będzie to ocena niedostateczna, może ona w znacznej mierze zniweczyć półroczny wysiłek pracy ucznia i nauczyciela. Mało tego, sygnalizuje, że uczeń ma przez cały czas przygotowywać się do sprawdzianu oznaczonego wagą 10 a resztę obowiązków może zlekceważyć. To przełoży się na frekwencję ucznia i klasy.

Zasada 4. Skala wag tworzy katalog wraz z formami sprawdzania osiągnięć ucznia w całym cyklu nauczania

Nie ma wag przypisanych wyłącznie do konkretnej klasy w cyklu nauczania. Nie tworzymy wag dla jednostkowych form sprawdzania osiągnięć ucznia, które pojawią się np. w klasie drugiej szkoły średniej a wcześniej lub później nie będziemy z nich korzystać. Przykładowo: tylko w klasie drugiej będziemy ćwiczyć funkcje trygonometryczne oznaczone w katalogu wag jako – Funkcje trygonometryczne ćwiczenia – waga 3. Następnie zastrzeżemy wagę 3 na wyłączność dla tego typu zadań. Będzie to działanie niezgodne z zasadną numer 1 mówiącą o tym, że nie ma martwych wag. Czyli nie ma w katalogu wag i form sprawdzania osiągnięć ucznia wyszczególnionych jako działy szczegółowe konkretnych przedmiotów. Właściwy zapis byłby: Ćwiczenia sprawdzające – waga 3. Byłyby to ćwiczenia sprawdzające ustne lub pisemne inne niż kartkówka i sprawdzian czy odpowiedź ustna, co powinno znaleźć się w opisie elektronicznym oceny. Wyglądałby on mniej więcej: Kategoria – Ćwiczenia sprawdzające; Waga 3; Opis: Funkcje trygonometryczne. Nazwa „Ćwiczenia sprawdzające” sugeruje uczniowi i jego rodzicom, że to jeszcze nie jest sprawdzian główny, ale ćwiczenia utrwalające. Tę samą kategorię ocen, formę sprawdzania postępów ucznia będziemy mogli stosować w każdej klasie. Dlatego przed ustaleniem skali wag warto najpierw zastanowić się i usystematyzować kwestię owych form sprawdzania osiągnięć ucznia.

Zasada 5. Szkoła nie może narzucić nauczycielowi form i skali wag

Istnieje wiele przypadków, gdy szkoły kopiują tabele i zasady oceniania, a także formy czy skalę wag z innych statutów dostępnych na szkolnych stronach www. Implementacje tego typu są niedorzeczne, ponieważ narzucają radom pedagogicznym swoiste procedury. Bywa, iż łamią prawo niezależności oceniania nauczyciela. Oto przyzwyczajony do tej pory np. fizyk czy biolog do własnych form sprawdzania postępów w nauce uczniów, teraz musi przyjąć formy lub wagi, a także martwe wagi z zupełnie innej szkoły np. niższego szczebla lub zupełnie obcych przedmiotów. Napisane i dostosowane do innych przedmiotów zupełnie nie pasują do fizyki lub biologii. Nie dość zatem, iż tego typu działania są niedorzeczne i aż dziw bierze, że tak powszechnie spotykane, to jeszcze są niezgodne z prawem. Po pierwsze bowiem odbierają nauczycielom niezależność w ocenianiu poprzez narzucanie im obcych form oceniania postępów w nauce uczniów i skal wag, po drugie generują martwe wagi, sankcjonując “podcinanie skrzydeł uczniów”.

Każdy nauczyciel i grupa nauczycieli tego samego przedmiotu w danej szkole mają prawo, ale też obowiązek formułowania i informowania uczniów o przemyślanych, adekwatnych do realizacji programu nauczania, zaplanowanych do wykonania formach sprawdzania osiągnięć. W związku z tym to nie dyrektor szkoły czy rada pedagogiczna są władni w podejmowaniu decyzji co do skali wag, ale jest to uprawnienie i kompetencja nauczyciela.

W rzeczy samej, najlepszym rozwiązaniem i najbardziej sprawiedliwym byłoby ustawowe określenie form i skal wag dla wszystkich przedmiotów, szkół w całym kraju, ale też określenie ilości ocen cząstkowych w półroczu dla każdego przedmiotu. Nie powinno być różnic co do wymagań i skal, form, w jednej szkole, ale też i we wszystkich w całym kraju.

Ideałem byłaby jednak… rezygnacja z tak skomplikowanego systemu oceniania, jaki mamy obecnie, bo jednak zauważmy: uczeń w liceum ma, powiedzmy 12 przedmiotów nauczania; w technikum 17, czyli… kilkanaście PZO do “ogarnięcia” i kilkadziesiąt form sprawdzania osiągnięć do zrozumienia. Z tego powodu warto byłoby przemyśleć i opracować sposób uproszczenia systemu oceniania.


Zobacz felieton – Szkoła barbarzyńców.

Ważenie ocen

KROK 1. Określenie form sprawdzania osiągnięć ucznia

To kluczowy dział, katalog form, jakie będą obowiązywały ucznia podczas oceniania w całym cyklu nauczania. Przyjmijmy wstępnie, że będą to standardowo znane już: kartkówka, odpowiedź ustna i sprawdzian wiadomości. Zatem odpowiednią skalą wag byłaby w tym przypadku skala 1-3, gdzie sprawdzian będzie tą najbardziej wymagającą wysiłku formą odpowiedzi, do której uczeń musi najbardziej się przyłożyć.

Jako przykład posłuży tutaj tworzenie katalogu form i skali wag z języka polskiego w szkole średniej, gdzie zwyczajowo uczniowie mają kilka godzin w tygodniu zajęć, a poloniści mają najbardziej różnorodne formy sprawdzania osiągnięć, gdyż zakres ich programu nauczania jest bodaj największy ze wszystkich przedmiotów szkolnych.

Tabela 1. Formy i wagi standardowe

LP. Forma sprawdzania osiągnięć ucznia Waga oceny
1 Sprawdzian 3
2 Odpowiedź ustna 2
3 Kartkówka 1

Do standardowych form sprawdzania osiągnięć ucznia dopiszmy w kolejnej tabeli formy niestandardowe, właściwe dla przedmiotu: język polski w szkole średniej.

Krok 2. Formy sprawdzania osiągnięć szczegółowo

Tabela 2. Formy sprawdzania osiągnięć ucznia z języka polskiego w szkole średniej

LP. Forma sprawdzania osiągnięć ucznia
1 Kartkówka
2 Test czytania ze zrozumieniem
3 Recytacja wiersza
4 Ćwiczenia w pisaniu rozprawki
5 Test online
6 Odpowiedź ustna
7 Sprawdzian
8 Prezentacja multimedialna lub graficzna (prace plastyczne)
9 Referat
10 Przemówienie
11 Zadanie domowe
12 Konkurs
13 Aktywność
14 Praca w grupach
15 Głośne czytanie
16 Pisownia (nauka o języku, ortografia itp.)
17 Wypracowanie klasowe
18 Rozprawka maturalna
19 Matura próbna
20 Zeszyt

Tabela 3. Podział form sprawdzania osiągnięć z języka polskiego w szkole średniej

LP. Forma sprawdzania osiągnięć ucznia Pisemna/Ustna
1 Kartkówka P
2 Test czytania ze zrozumieniem P
3 Recytacja wiersza U
4 Ćwiczenia w pisaniu rozprawki P
5 Test online P
6 Odpowiedź ustna U
7 Sprawdzian P
8 Prezentacja multimedialna lub graficzna (prace plastyczne) P/U
9 Referat P/U
10 Przemówienie P/U
11 Zadanie domowe P/U
12 Konkurs P/U
13 Aktywność P/U
14 Praca w grupach P/U
15 Głośne czytanie U
16 Pisownia (nauka o języku, ortografia itp.) P
17 Wypracowanie klasowe P
18 Rozprawka maturalna P
19 Matura próbna P
20 Zeszyt P

Tabela 4. Grupowanie form sprawdzania osiągnięć z języka polskiego w szkole średniej

Pisemne Ustne Ustne i pisemne
Kartkówka; Test czytania ze zrozumieniem; Test online; Ćwiczenia w pisaniu rozprawki; Sprawdzian; Pisownia (nauka o języku, ortografia itp.); Wypracowanie klasowe; Rozprawka maturalna; Matura próbna; Zeszyt Recytacja wiersza; Odpowiedź ustna; Głośne czytanie; Referat; Przemówienie; Zadanie domowe; Konkurs; Aktywność;  Praca w grupach; Prezentacja multimedialna lub graficzna (prace plastyczne)

KROK 3. Ważenie form sprawdzania osiągnięć ucznia

Tabela 5. Ustalanie wag

LP. Formy sprawdzania osiągnięć ucznia Wagi ocen
1 Wypracowanie klasowe; Rozprawka maturalna; Matura próbna; 5
2 Sprawdzian; Konkurs; 4
3 Odpowiedź ustna; Referat; Przemówienie; Recytacja wiersza; Aktywność; 3
4 Ćwiczenia w pisaniu rozprawki; Pisownia (nauka o języku, ortografia itp.); Zeszyt; Zadanie domowe; Praca w grupach; Prezentacja multimedialna lub graficzna (prace plastyczne) 2
5 Kartkówka; Test czytania ze zrozumieniem; Test online; Głośne czytanie 1

Spośród 20 form sprawdzania osiągnięć ucznia stosowanych w całym cyklu nauczania w szkole średniej najniższe wagi przypisano do najczęściej występujących form sprawdzania wiedzy i przygotowania się do zajęć. Z kolei najtrudniejsze i najrzadsze formy to sprawdziany i wypracowania klasowe, które zwykle przybierają formę rozprawki maturalnej. Ponieważ jest ona ćwiczona także w klasach niższych, kiedy uczniowie jeszcze nie potrafią jej pisać, wydzielono formę “Ćwiczenia w pisaniu rozprawki” i oznaczono wagą 2. Gdyby tę formę oznaczyć wagą najwyższą 5, wówczas mogłoby to zadziałać na niekorzyść uczniów. Podobnie gdyby sprawdzać znajomość lektur samodzielnie przygotowanych przez uczniów w domu jako sprawdzianów o wadze 4, mogłaby zaistnieć potrzeba organizowania sprawdzianów poprawkowych w sierpniu całym zespołom klasowych, ponieważ generalnie niewiele osób czyta książki.

Poloniści wiedzą, że oceny niedostateczne bez wagi, ani te z najwyższymi wagami nie są w stanie zmusić multimedialnych nastolatków do czytania lektur. Ponieważ zadania domowe oznaczyliśmy wagą 2 a zapoznanie się z lekturą to także praca domowa, nie ma powodów, aby łamać zasadę numer trzy przy konstruowaniu skali wag mówiącą o tym, że waga oceny nie może pełnić roli kary lub straszaka. Nauczyciele łamiący tę zasadę, dziwią się po maturze, zestawiając wyniki egzaminów zewnętrznych z ocenami przedmiotowymi: bywają dwu- lub nawet trzykrotnie wyższe na niekorzyść oceny końcowej. Okazuje się wielokrotnie, że maturzyście łatwiej zdać maturę niż skończyć szkołę.

Takie formy jak recytacja, referat, głośne czytanie czy praca plastyczna mogłyby mieć swoje osobne wiersze w tabeli ze skalą ocen pod warunkiem, że byłyby realizowane w każdym półroczu i rzeczywiście miałyby wpływ na proces edukacji. Dlatego grupujemy formy sprawdzania osiągnięć uczniów. Należy pamiętać, że im większe rozwarstwienie wag, tym wyższe prawdopodobieństwo skrzywdzenia ucznia przyzwyczajonego do dwóch lub trzech form sprawdzania osiągnięć. Do innych, stosowanych sporadycznie uczeń musi przygotowywać się na nowo, nie pamiętając zupełnie, jak był oceniany jego ostatni wysiłek. Dlatego formy sprawdzania osiągnięć należy ściśle zaplanować w taki sposób, aby równoważyć trudniejsze łatwiejszymi. W przeciwnym razie uczniowie zniechęcą się do nauki zamiast aktywizować i wierzyć w końcowy sukces.

Rolą nauczyciela jest wspomaganie ucznia w zdobywaniu wiedzy, zachęcanie do rozwijania się, nagradzanie, dawanie szans wzbogacania umiejętności. Jeśli zastosuje martwe wagi, czyli ograniczy, czasami niezasadnie, formy sprawdzania osiągnięć ucznia, zastraszy go i zupełnie zniechęci do nauki, stając się tyranem.

KROK 4. Zatwierdzenie i zastosowanie ustaleń

W powyższym poradniku jako przykład do ćwiczeń posłużyły formy i wagi z języka polskiego w szkole średniej. Pozostało teraz uzgodnić ze wszystkimi polonistami w danej szkole, najlepiej w całym kraju, aby system oceniania był jednorodny. Nauczyciele jednego przedmiotu muszą postępować tak samo w podobnych sytuacjach. Zapisanie w PZO katalogu z tabeli 5. ma zostać ogłoszone uczniom na początku roku szkolnego i w jego trakcie przypominane, udostępnione też na stronie www lub nawet wklejone do zeszytów.

Dziennik elektroniczny tylko podpowiada nauczycielowi: jak oceniać, aby nie skrzywdzić ucznia i zrealizować program? Są nauczyciele, którzy nie planują sprawdzania wiedzy, a wagi ocen kopiują od koleżanek z innych szkół. Potem uczniowi tłumaczą, że wszystkiemu winny jest… Librus.

PODSUMOWANIE

Zastosowanie średniej ważonej nosi znamiona humanizacji systemu oceniania. Uczeń dzięki temu nabiera świadomości, że wszystko zależy od niego i to powinno obligować go do przejmowania coraz to większej odpowiedzialności za własne postępy w nauce. Po każdej wstawionej przez nauczyciela ocenie do dziennika elektronicznego dowie się, jaką średnią dysponuje, a w związku z tym, jaką ocenę otrzyma na koniec okresu klasyfikacji z danego przedmiotu. Sytuację tę będą obserwować także wychowawca i rodzice ucznia.

Aby oceny były sprawiedliwe, nauczyciel musi zaprogramować ów system form i wag. Aktualnie ocenianie w każdej szkole jest lub może być inne, gdyż nauczyciele różnie interpretują prawo, a świadczą o tym dostępne do wglądu dokumenty szkół w postaci statutów i PZO – intelektualny “groch z kapustą”. Nawet w jednej szkole sposób oceniania przez nauczycieli tego samego przedmiotu jest różny – zmienną bywa np. częstotliwość oceniania czy preferowane formy sprawdzania osiągnięć uczniów. Rozwarstwienie i zróżnicowanie wprowadza do życia szkolnego wiele patologii zależnych od… ludzi. Lepiej byłoby dla szkoły, gdyby nauczyciele nie oceniali. Stać nas dzisiaj już na to, mamy wszak do dyspozycji np. EWM i przykłady doskonałej organizacji egzaminów zewnętrznych CKE.

Do pobrania pdf: srednia_wazona_poradnik

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *