Epoki literackie – ramy czasowe, cechy i autorzy
Od antyku do współczesności. Poznaj idee, autorów i utwory, które nadały rytm literaturze. Granice epok są umowne i zależą od obszaru kultury.
Antyk
VIII w. p.n.e. – V w. n.e. (tradycja grecko-rzymska; granice umowne)
Antyk jest podstawowym punktem odniesienia dla późniejszej literatury europejskiej. W szkolnym ujęciu obejmuje przede wszystkim dorobek Grecji i Rzymu. Nie należy utożsamiać jego ram z całą historią starożytnych…
Średniowiecze
Europa: V–XV w.; literatura polska: X–XV w.
W Polsce średniowiecze obejmuje piśmiennictwo rozwijające się od X do XV wieku. Europejskie ramy epoki są szersze i umownie sięgają V stulecia. Granice nie oznaczają nagłego zaniku dawnych…
Renesans
Europa: XIV–XVI w.; Polska: głównie XVI w. i początek XVII w.
Renesans, czyli odrodzenie, oznacza przemiany kultury związane z ponownym zainteresowaniem dziedzictwem antyku. Jego początki we Włoszech są wcześniejsze niż rozwój w innych krajach. Dlatego europejskie i polskie ramy…
Barok
Polska: około 1580–1740; Europa: głównie XVII w.
Barok w literaturze polskiej rozwijał się od schyłku XVI do pierwszej połowy XVIII wieku. Jego początki nakładają się na późny renesans, a granice mają charakter umowny. W kulturze…
Oświecenie
Polska: około 1740–1822; Europa: głównie XVIII w.
Oświecenie wiąże się z przekonaniem, że samodzielne myślenie i upowszechnianie wiedzy mogą poprawiać życie społeczeństw. W Europie jego głównym czasem był XVIII wiek. W Polsce wyróżnia się fazę…
Romantyzm
Polska: 1822–1863/1864; Europa: od końca XVIII w.
Romantyzm w Polsce rozpoczyna się umownie wraz z publikacją Ballad i romansów Adama Mickiewicza w 1822 roku. Za granicę końcową przyjmuje się powstanie styczniowe. W Europie nurt rozwinął…
Pozytywizm
Polska: 1864 – około 1890; kontynuacje także później
Polski pozytywizm ukształtował się po klęsce powstania styczniowego. Początek epoki łączy się z rokiem 1864, natomiast jej koniec jest mniej wyraźny. Twórczość pozytywistów współistniała z Młodą Polską jeszcze…
Młoda Polska
1890–1918
Młoda Polska to polska odmiana modernizmu, obejmująca lata około 1890–1918. Jej nazwa pochodzi od cyklu artykułów Artura Górskiego. Przemiany dotyczyły nie tylko literatury, lecz także malarstwa, muzyki i…
Dwudziestolecie międzywojenne
1918–1939
Dwudziestolecie międzywojenne obejmuje czas od odzyskania przez Polskę niepodległości do wybuchu II wojny światowej. Nowe warunki życia publicznego zmieniały zadania literatury. Rozwijały się grupy poetyckie, czasopisma i instytucje…
Wojna i okupacja
1939–1945; literatura świadectwa także po wojnie
Literatura wojny i okupacji powstawała w warunkach przemocy, rozproszenia i zagrożenia życia. W latach 1939–1945 polskie instytucje kultury były niszczone lub zmuszane do działania w konspiracji. Część pisarzy…
Współczesność
Od 1945 roku do dziś (najczęściej przyjmowana cezura)
Początek literatury współczesnej nie ma jednej bezspornej daty. Najczęściej przyjmuje się rok 1945, chociaż spotyka się także cezury 1918 i 1939. W szkolnym porządku odrębne omówienie wojny ułatwia…