Przejdź do treści
kochamjpz miłości do literatury
REKLAMA

Jak pamięć o przeszłości wpływa na teraźniejszość? Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Materiały do lektury: Zdążyć przed Panem Bogiem

Pamięć to jeden z najcenniejszych skarbów ludzkości. To w niej mieszczą się wszelkie wspomnienia, służyła ona ludziom do przechowywania wiedzy o ich przodkach, a przed powstaniem pisma także do przekazywania kolejnym pokoleniom dorobku kulturowego i tradycji danej społeczności. Dzięki pamięci człowiek nie jest tylko sumą swoich własnych doświadczeń, ale także tego, co spotkało i uformowało jego poprzedników. Pamięć jest zatem bardzo istotnym elementem ludzkiej tożsamości i często odpowiada za jej kształtowanie. Widać to w takich dziełach literackich jak na przykład „Zdążyć przed Panem Bogiem” autorstwa Hanny Krall, „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej czy „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza.

REKLAMA

„Zdążyć przed Panem Bogiem” to rozmowa Hanny Krall z ostatnim żyjącym wówczas dowódcą powstania w getcie warszawskim, czyli Markiem Edelmanem. Opowiedział on o swoich przeżyciach w związku z przebywaniem w getcie, warunkami tam panującymi oraz walką z okupantem, do której stanął pewnego kwietniowego dnia. Edelman tłumaczy Krall motywacje, jakie przyświecały wówczas walczącym o siebie Żydom w obliczu likwidacji getta i pewnej śmierci. Chcieli oni odzyskać godność i umrzeć jak wolni ludzie.

Wcześniej Edelman obserwował w getcie wiele różnych sytuacji i ludzkich zachowań, niejednokrotnie prawdziwie bohaterskich. Doświadczenie Zagłady zmieniło go na zawsze i zdefiniowało jego dalsze życie. Po wojnie został bowiem lekarzem, kardiochirurgiem. Edelman widział w swoim życiu tyle śmierci, że chciał się zająć czymś, co pozwoli mu ludzi od niej ratować. Była to dla niego swoista gra z Panem Bogiem o życie pacjentów.

Pamięć miała też jeszcze inny wpływ na niego. Przez jakiś czas Edelman nie mówił o swoich doświadczeniach z getta, gdy opowiedział bowiem historię Mordechaja Anielewicza, który barwił skrzela ryb sprzedawanych przez jego matkę, by wyglądały świeżo, spotkał się z krytyką. Jego wspomnienia nie przystawały bowiem do tej wersji przeszłości, jaką chciało widzieć współczesne społeczeństwo, były za mało wzniosłe i patetyczne, nie odpowiadały wizerunkowi bohatera, jakiego widzieli w Anielewiczu ludzie.

W powieści Elizy Orzeszkowej zatytułowanej „Nad Niemnem” pamięć o powstaniu styczniowym definiuje teraźniejszość bohaterów. Przegrane walki były chwilą, w której każdy stracił kogoś bliskiego, bez względu na pochodzenie czy majątek. Powstanie było bowiem źle zabliźnioną raną na społeczności, która wciąż pielęgnowała pamięć o poległych, dbała o mogiły i żyła tamtymi wydarzeniami.

Stało się ono częścią tożsamości narodowej lokalnej społeczności i kształtowało kolejne pokolenia, wychowywane w szacunku do powstańców i uczone, że o ich pamięć trzeba za wszelką cenę dbać. Powstanie dało zatem temu miejscu jego lokalnych bohaterów i na zawsze ukształtowało to, jak wyglądała rzeczywistość takich rodzin jak Bohatyrowiczowie czy Korczyńscy.

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza to kolejny przykład wpływu pamięci na teraźniejszość. Bohaterowie bowiem stracili swoją ojczyznę przez zabory i stali się częścią narodu zniewolonego, z narzuconą mu obcą kulturą czy językiem. Pamięć jest zatem jedynym miejscem, w którym Soplicowie mogą przechowywać dawne tradycje szlacheckie, które pomagają im kształtować ich tożsamość narodową. Pamięć zatem jest narzędziem, dzięki któremu wciąż istnieje naród wymazany z map Europy przez zaborców. Dzięki niej kolejne pokolenia Polaków mają szansę zapoznać się ze swoją kulturą, tradycją, językiem czy historią, której nie poznają oficjalnie w szkole.

Przywołane lektury

Czytaj dalej