Potęga smaku – interpretacja

Autor: Maria Machowska

„Potęga smaku” to utwór, który znajdziemy w tomiku poezji „ Raport z oblężonego miasta”. Zbigniew Herbert tworzył w komunistycznej rzeczywistości. Urodził się w 1924 roku i było mu dane przeżyć również okupację sowiecką.

Potęga smaku – analiza i środki stylistyczne

Wiersz zbudowany jest nieregularnie. Każda z ośmiu strof, zawiera inną ilość wersów. Liczba sylab w każdym wersie także jest nieregularna. Brak tu rymów oraz znaków interpunkcyjnych. Mamy natomiast do czynienia z budową klamrową, ponieważ utwór zaczyna się i kończy słowami: „ To wcale nie wymagało wielkiego charakteru”.

Podmiot liryczny wypowiada się w trzeciej osobie liczby pojedynczej: „ nasza odmowa”, „ zgłosiliśmy”. Jest to zatem liryka bezpośrednia.

Utwór jest bardzo rozbudowany pod względem stylistycznym. Znajdziemy w nim bardzo dużo metafor. Można nawet odnieść wrażenie, iż tekst jest nieco przemetaforyzowany. Przykładem metafory niech będzie „ Me­fi­sto w le­ni­now­skiej kurt­ce”. W wierszu zastosowano także porównania, np. „ ko­bie­ty ró­żo­we pła­skie jak opła­tek”. Wśród wielu środków stylistycznych, nie zabrakło epitetów, np. „ nikczemny rytuał”, powtórzenia: „ była to sprawa smaku tak smaku”, wyliczenia „ kształt ar­chi­tek­tu­ry rytm bęb­nów i pisz­cza­łek ko­lo­ry ofi­cjal­ne nik­czem­ny ry­tu­ał po­grze­bów”. Uwagę zwraca także wtrącenie „ […] re­to­ry­ka była aż na­zbyt par­cia­na (Ma­rek Tul­liusz ob­ra­cał się w gro­bie).

Warto wiedzieć, iż przytoczony Marek Tulliusz, zwany Cyceronem, poniósł klęskę broniąc republiki rzymskiej przed cezarem. Był pisarzem, mówcą, do dziś uznawanym za autorytet filozofii humanizmu i postać wybitną. Istotny jest również fakt, iż wiersz zadedykowany został pani profesor Izydorze Dąmbskiej. Była to wybitna polska filozof, postać, która mimo wielokrotnej represji, z dumą walczyła o swoje racje, reprezentowała działalność antykomunistyczną. Osoba niezwykle odważna, inteligentna, które odegrała bardzo istotną rolę w Polsce powojennej. Zbigniew Herbert był jednym ze słuchaczy podczas wykładów pani Dęmbskiej. Z pewnością była silnym autorytetem i wzorem godnym naśladowania dla autora wiersza. 

Potęga smaku – interpretacja wiersza

Podmiot liryczny

Typowe dla poezji Zbigniewa Herberta jest przedstawienie podmiotu lirycznego jako osoby godnej, dumnej, wręcz heroicznej. Również w tym utworze, mamy do czynienia z podmiotem lirycznym, który nie godzi się na brak etyki. Powiedzieć wręcz można, że ma silny kręgosłup moralny, przyjmuje postawę wyprostowaną. Widzimy w nim sprzeciw wobec propagandy, totalitaryzmu. Można wysnuć tezę, iż autor wiersza solidaryzuje się z poglądami podmiotu lirycznego.

Analiza przekazu

Wiersz niewątpliwie wyraża niezgodę wobec systemowi socjalistycznemu. To sprzeciw wobec propagandy i wszechobecnemu kłamstwu, np. „ Mokry dół zaułek morderców barak nazwany pałacem sprawiedliwości”. System ten zostaje tu przedstawiony wyraźnie jako złudny, kłamliwy, niesprawiedliwy.

Osoba mówiąca w wierszu opisuje politykę zbrodniczą i okrutną. Przedstawia ten świat brzydkim, co kontrastuje z opisem dzieci występujących w świecie socjalistycznym, jako „wnuczęta Aurory”. Aurora jest nawiązaniem do mitologii – to rzymska bogini poranka. Podmiot liryczny przedstawia zatem kontrast pięknego dziecka w obrzydliwym świecie. W tekście znajdziemy również nawiązania do historii, co być może, ma skłonić odbiorcę do głębszej refleksji, przytacza np. Cycerona, który ma przewracać się w grobie, widząc obecnie panujące zasady polityczne. Podmiot liryczny wyraża zatem bunt wobec obrazu świata, w którym jest mu dane przeżyć.

W zakończeniu wiersza dostrzegamy pewną ironię. Podmiot liryczny stwierdza, że nie boi się przeciwstawić reżimowi, ale jednocześnie stawia sprawę jasno – może to zostać ukarane nawet śmiercią. Przejawia także ogromne zamiłowanie do estetyki, docenia piękno. Można znaleźć tu odwołanie do platońskiej filozofii, która stawia na równi prawdę, piękno i dobro. Platon wywyższał sprawiedliwość i dobro, ponad inne wartości.

Dodaj komentarz